Birçok ebeveyn zaman zaman çocuklarının bazı davranışları karşısında zorlanabilir.
Öfke nöbetleri, inatlaşma, vurma, ağlama krizleri, kurallara uymama veya kardeşle sık sık çatışma gibi durumlar çoğu zaman “davranış problemi” olarak adlandırılır.
Ancak çocuklarda görülen her zorlayıcı davranış gerçekten bir davranış sorunu değildir.
Çoğu zaman bu davranışlar, çocuğun henüz sözle ifade edemediği bir duygunun veya ihtiyacın dışa vurumudur.
Bu nedenle çocukların davranışlarını değerlendirirken yalnızca görünen davranışa değil, davranışın arkasındaki psikolojik sürece de bakmak gerekir.
Davranış mı, Duygusal İhtiyaç mı?
Çocuklar yetişkinler gibi duygularını açık ve düzenli bir şekilde ifade edemezler. Özellikle küçük yaşlarda çocuklar, yaşadıkları duyguları davranışları üzerinden gösterirler.
Örneğin:
- Anaokulunda arkadaşına vuran bir çocuk aslında kendini ifade etmekte zorlanıyor olabilir.
- Sürekli ağlayan veya huysuzlaşan bir çocuk yorgun, kaygılı ya da güvende hissetmiyor olabilir.
- Kurallara karşı çıkan bir çocuk kontrol duygusuna ihtiyaç duyuyor olabilir.
- Kardeşine zarar veren bir çocuk kıskançlık ve ilgi ihtiyacı yaşıyor olabilir.
Bu noktada önemli soru şudur:
Bu davranış düzeltilmesi gereken bir problem mi, yoksa anlaşılması gereken bir mesaj mı?
Davranışın yalnızca kendisine odaklanıldığında çoğu zaman çözüm kısa süreli olur.
Örneğin bir çocuğa yalnızca “yapma”, “sus”, “dur” demek davranışı o an durdurabilir; ancak davranışın arkasındaki ihtiyaç karşılanmadığında aynı durum tekrar ortaya çıkabilir.
Bu ayrımı doğru yapabilmek, ebeveynlerin çocuğa vereceği tepkinin de sağlıklı olmasını sağlar.
Gerçek Davranış Problemleri Nasıl Anlaşılır?
Bazı davranışlar gelişimsel olarak normal kabul edilirken, bazı durumlarda profesyonel destek gerekebilir.
Aşağıdaki durumlarda davranışın değerlendirilmesi faydalı olabilir:
- Davranışların çok sık ve yoğun şekilde görülmesi
- Çocuğun sosyal ilişkilerini ciddi şekilde zorlaması
- Okul uyumunu veya günlük yaşamı etkilemesi
- Uzun süre devam etmesi ve giderek artması
- Aile içinde sürekli çatışma yaratması
Bu durumlarda bir uzman değerlendirmesi, davranışın nedenlerini anlamaya ve uygun yaklaşımı belirlemeye yardımcı olabilir.
Çocuğun Davranışına Nasıl Yaklaşılmalı?
Çocukların zorlayıcı davranışları karşısında ebeveynlerin en çok ihtiyaç duyduğu şey, davranışın anlamını görebilmektir.
Bu süreçte şu yaklaşımlar yardımcı olabilir:
- Çocuğun duygusunu fark etmeye çalışmak
- Davranıştan önce gelen durumu gözlemlemek
- Net ve tutarlı sınırlar koymak
- Çocuğun kendini ifade edebileceği bir alan oluşturmak
- Davranışı değil, duyguyu anlamaya odaklanmak
Unutulmamalıdır ki çocuklar çoğu zaman problem çıkarmak için değil, anlaşılmak için davranırlar.